Colloquium en college over
patenten op software


(door Adriaan van Os)

Proloog

Consternatie in het Europese Parlement 

... De Groene Fractie (waarin GroenLinks) had van begin af aan al een helder standpunt tegen, maar nu bleek dat de socialistische fractie èn de liberale fractie èn de christendemocratische / conservatieve fractie tot op het bot verdeeld waren. Zij volgden hun woordvoerders in de juridische commissie niet en toen werd- om te voorkomen dat de voltallige vergadering een gatenkaas van een wetsvoorstel zou voorleggen aan de raad van ministers onder Italiaans voorzitterschap- tot uitstel besloten om nog eens rustig naar de zaak te kijken.

... Het is overigens jammer dat ook de media in Nederland weinig van de zaak begrijpen, anders was dit spannende verhaal ook wel doorgedrongen naar de tv schermen en kranten in Nederland. [W1]

Hein Verkerk (voorlichter van GroenLinks in het Europees Parlement)

[W1] Webwereld, 2 september 2003.

Zoals altijd, gaat het in werkelijkheid niet over datgene waarover gepraat wordt, maar om datgene waarover niet gepraat wordt. Om de commotie rond patenten op software te begrijpen, moeten we eerst nagaan wat op de achtergrond speelt.


De wereld van de automatisering

A computer on every desktop, running only Microsoft software - Bill  Gates



[A1] 2003 and Beyond, een briljante analyse van de automatiseringswereld. Verplichte literatuur !

[A2] Court’s finding of facts, feiten vastgesteld door de rechter in het beruchte proces van de regering van de Verenigde Staten tegen Microsoft.

[A3] The Halloween Documents, interne Microsoft memoranda waaruit een doodsangst spreekt voor Linux.

[A4] Odyssey: Pepsi to Apple,  John Sculley, HarperCollins 1989, ISBN 0-060-15780-1, de idealen van de beginjaren van Apple Computer Inc.

[A5] Free software, de fundamentele gedachten van de Free Software Foundation.

[A6] Open software (een beweging die ik heel wat minder hoog inschat dan die van de vrije software).

[A7] Een voorbeeld van een razzia van de Business Software Association BSA (die wordt gedomineerd door Microsoft en IBM).

[A8] SCO - Death Without Dignity, een tamelijk zielig voorbeeld van een recente poging om met zogenaamde intellectuele rechten de concurrentie om zeep te helpen. Voor humor over dit onderwerp, zie [A9] in combinatie met [A10].



Het sublieme


Het Sublieme


We kunnen zeggen dat er vijf bronnen zijn die bij uitstek de kiem in zich dragen van grote literatuur. Alle vijf hebben als gemeenschappelijk fundament de beheersing van de taal, die hoe dan ook onmisbaar is.

De eerste en belangrijkste bron is het vermogen om grote gedachten te ontwerpen, zoals ik ook in mijn boek over Xenophon uiteengezet heb. De tweede bron is de felle en bezielde emotie.

Deze eerste twee bronnen van het sublieme zijn voor het grootste deel aangeboren. De overige drie zijn afhankelijk van techniek. Het gaat om de juiste vorming van figuren (te onderscheiden in twee soorten: gedachtefiguren en stijlfiguren), de voorname stijl - inclusief de woordkeus, overdrachtelijk en literair taalgebruik - en de vijfde bron is de waardige en verheven compositie, die alle hiervoor genoemde bronnen omvat.

Longinus (eerste eeuw voor Christus) [L1]


Dit citaat is zonder meer toepasbaar op software – vervang het woord literatuur door software en we hebben de volmaakte beschrijving van software ontwikkeling op zijn best – een bij uitstek intellectuele activiteit, te vergelijken met het schrijven van muziek, literatuur of filosofische werken.

Echter – wat over het ontwikkelen van software wordt geschreven, is voornamelijk geleuter. In de blitse wereld van de automatisering wordt een enorme hoeveelheden kletspraatjes verkocht, die telkens op hetzelfde neerkomt, namelijk dat men een alternatief aanbiedt voor zelfstandig nadenken.

Niet nadenken
is makkelijk, maar tegelijkertijd fataal. Laten we eens kijken naar bedrijfsmatige ontwikkeling van software:

1. persoonlijke intelligentie wordt onderdrukt door te verwijzen naar een standaard. In de automatisering is het woord standaard een synoniem voor onbenulligheid. omdat een standaard niet hoeft te concurreren met ideeen die beter zijn. Het enkelvoudige feit dat een of ander krankzinnig idee de standaard is geworden, maakt al bij voorbaat een einde aan iedere nadenkende inhoudelijke discussie.

2. persoonlijke intelligentie wordt verwaarloosd door overmatig gebruik van toolboxes. Dat gaat goed, totdat blijkt dat (a) ook de auteur van de toolbox niet heeft nagedacht en (b) de gebruiker niet meer zonder kan, omdat hij het vermogen heeft verloren om zelf na te denken. [L2]

3. persoonlijke intelligentie wordt verwaarloosd door niet-universitair onderwijs dat zich bij voorkeur lijkt bezig te houden met een oppervlakkige behandeling van hippe modesnufjes, trendy kretologieën en het laatste op het gebied van niet-werkende "methoden", "technieken" en "systemen" –– in plaats van datgene te doen wat wezenlijk is, namelijk te leren fundamenteel na te denken. [L2]

4. persoonlijke intelligentie van programmeurs wordt geschaad door directies van software bedrijven, die zelden het wezen van software ontwikkeling begrijpen, namelijk dat het een intellectuele activiteit is en niet een bedrijfsmatige. Die laat zich niet sturen met gangbare "management" methoden. Men denkt in termen van putting in control en our system, alsof het gaat om de productie van paperclips. De aard van software ontwikkeling staat echter haaks op het waardepatroon en het referentiekader van de meeste managers. [A4]
 
5. persoonlijke intelligentie van programmeurs wordt gefrustreerd door de (tamelijk benepen) korte termijn belangen van commerciële ondernemingen; programmeurs worden gedwongen slechte oplossingen te bedenken die morgen af zijn – en overmorgen niet meer werken.

6. wat van de persoonlijke intelligentie van programmeurs dan nog over mocht zijn, wordt genadeloos vernietigd door de marketing afdeling het bedrijf waar hij werkt. Houden programmeurs zich bezig met feitelijkheden, de marketing afdeling gaat er van uit dat leugens en praatjes op de korte termijn beter verkopen. Zodra de marketing afdeling daaruit de conclusie trekt dat zij zich "inhoudelijk" met de software moet gaan bemoeien, is het laatste restje intelligentie in de software ten dode opgeschreven.

Wie over het bovenstaande goed nadenkt – jawel, nadenkt – is niet meer verbaasd dat een onderneming als Microsoft (met 56 miljard dollar in kas) het in de broek doet van angst voor de kwajongens van de wereld van de vrije software, onder aanvoering van Richard M. Stallman van de Free Software Foundation en Linus Thorvalds van het Open Source Development Lab.



Het laatste redmiddel dat de aandeelhouders van ten dode opgeschreven software bedrijven dan nog over blijft, is het nadenken bij anderen te verbieden [A8].

Dat is een heel oud thema. Gij zult niet eten van de boom der kennis ! [L3]

Daarmee zijn we aangeland bij ons eigenlijke onderwerp, namelijk patenten op software.



[L1] Longinus, Het sublieme, Historische uitgeverij, Groningen 2000, ISBN 90-6554-302-3.
[L2] Niklaus Wirth, Vorwort, Grundlagen und Techniken des Compilerbaus, Addison-Wesley 1996, ISBN 3-89319-931-4.
[L3] Friedrich Nietzsche, Werke VI-3,  – Hat man eigentlich die berühmte Geschichte verstanden, die am Anfang der Bibel steht, – von der Höllenangst Gottes vor der  W i s s e n s c h a f t ? . . . , Der Antichrist §48. Walter de Gruyter & Co., Berlin 1969.
[L4] Goscinny en Uderzo, Asterix Collectie, Uitgeverij Lekturama 1989.



De wereld van macht en politiek

The empires of the future are the empires of the mind.
- Winston Churchill



Niccolò Machiavelli schreef in Florence (rond 1515) zijn boeken over macht. Die boeken zijn nu berucht, maar aan de aard van mens en wereld is nog weinig veranderd. Het onderstaande is dan ook aanbevolen literatuur voor automatiseerders met aspiraties richting "hoger management".

[P1] Niccolò Machiavelli, Discorsi, Gedachten over staat en politiek, Ambo Amsterdam, ISBN 90-263-0969-4.

[P2] Niccolò Machiavelli, De heerser, Athenaeum, Polak & Van Gennep, Amsterdam 1997, ISBN 90-253-1541-0.



De ongeslagen grootmeester op het gebied van diplomatie is Charles Maurice de Talleyrand.

[P3] Duff Cooper, Talleyrand, Stanford University Press, ISBN 0-8047-0616-6.


Voor onderstaand werk kreeg Winston Churchill de Nobelprijs voor de Literatuur

[P4] Winston Churchill, De Tweede Wereldoorlog, 12 delen, Tirion-Baarn, ISBN 90-5121-161-9 gebonden.


Henry Kissinger heeft niet het formaat van een Winston Churchill, maar hij is een buitengewoon scherp analyticus.

[P5] Henry Kissinger, Diplomacy, Simon & Schuster, 1994, ISBN 0-671-65991-x.


[P6] Analytisch vermogen is niet de sterke kant van Polderlandse politici. In de galerij der onwetendheid vindt u de correspondentie die ondergetekende voerde met Nederlandse leden van het Europese Parlement.



Het Europese Patentbureau

Als je het geld er maar voor hebt, kan een goede octrooigemachtigde je praktisch op bestelling aan octrooien helpen.
Die kun je vervolgens 'strategisch' inzetten, om je concurrent een spaak in het wiel te steken.

Reinier B. Bakels
Instituut voor Informatie Recht van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam




[B1] Het Europese Patent Bureau staat ver boven de wet.

[B2] Francisco Mingorance, medewerker van de BSA schrijft het voorstel van de Europese Commissie voor patenten op sofware.

[B3] Software Gestapo, de BSA.

[B4] Fritz Teufel. IBM en de duivel.

[B5] IBM speelt dubbel spel.

[B6] Microsoft en patenten op software.

[B7] Een oud-medewerker van het Europese patentbureau wil petities tegen patenten onder de tafel schuiven.

[B8] A Public Service Organisation out of control, aldus medewerkers van het Europese Patentbureau.



De Commissie Juridische zaken en Interne Markt


Hoewel bedrog verwerpelijk is als het tot regel wordt verheven, strekt het niettemin in het kader van de oorlogvoering tot lof en eer en oogst iemand die zijn vijand verslaat met behulp van bedrog evenveel lof als iemand die dat doet met behulp van geweld.

Niccolò Machiavelli [P1, III-40]


[J1] De loze kreet Intellectueel eigendom. De Auteurswet 1912, editie Schuurman & Jordens, Nederlandse Staatswetten, nummer 75. Artikel 1 en 10.

[J2] IVIR, Reiner B. Bakels. Van software tot erger: op zoek naar de grenzen van het octrooirecht. Fundamentele kritiek op het octrooirecht. Gaat echter voorbij aan de aard van software ontwikkeling.

[J3] Miss Piggy laat zich inpalmen.

[J4] Gefingeerde versus echte voorstellen voor het beperken van de patenteerbaarheid van software.

[J5] Research on the MacroEconomic Effects of Patents.

[J6] Alle wetten in Nederland (en hier nogmaals).

[J7] Absurde toestanden in de Verenigde Staten (waar patenten op software zijn toegestaan).



Het Verzet tegen Patenten op Software



Duidelijkheid zou helpen. Maar het richtlijnvoorstel geeft helemaal geen duidelijkheid. Het is juridische kromspraak. Wie de ontwikkelingen in de rechtspraak over softwareoctrooien heeft gevolgd, weet dat hier beoordelingsmethoden worden voorgesteld die inmiddels rijp zijn voor het grofvuil.

Zo kun je met het vereiste van een "technische bijdrage" heel vaak helemaal niet uit de voeten. Was het niet allemaal zo droevig, dan zou je er de slappe lach van krijgen: in de voorgestelde richtlijn wordt niet vastgelegd wat "techniek" precies is "want de techniek ontwikkelt zich voortdurend". Kan zijn, maar het raakt kant noch wal om je keihard vast te leggen op zo’n boterzachte norm. [G4]


Reinier B. Bakels
Instituut voor Informatie Recht van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam


[G1] Die Gedanken sind frei ? Nein: patentiert !, een uitstekende Duitstalige website over patenten op software.

[G2] De website van het FFII, de Foundation for a Free Information Infrastructure, een onuitputtelijke bron van informatie.

[G3] IVIR, het Instituut voor Informatie Recht van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam. EU kan zonder slechte softwarepatentenregeling.

[G4] IVIR, Reiner B. Bakels. Voorgestelde Europese richtlijn helpt softwareontwikkelaars van de regen in de drup

[G6] Artikel 52 van de Europese Patent Conventie verbiedt patenten op software.

[G7] Het mooie sprookje van "Computer implemented inventions"

[G8] Hou software vrij beschikbaar, Johanna Boogerd en Lousewies van der Laan, De Volkskrant, 19 september 2003.
En EU is toe aan regeling software patenten, de onnozele reactie daarop van semi-intellectueel Frits Bolkestein, De Volkskrant, 24 september 2003.

[G9] Lobbyen in het Europese Parlement. Een insider reageert op kletsverhalen in de pers over een overwinning van de patentlobby.

[G10] Software patent news.

[G11] De waarschuwing van de Monopolkommission, eine mit dem Bundeskartellamt und dem Wettbewerbsreferat des Bundesministeriums für Wirtschaft und Technologie (BMWi) verbundene Körperschaft öffentlichen Rechts.

[G12] Teken de petitie tegen patenten op software !



Het Europese Parlement

De heren deskundigen van nu zullen het wellicht onzorgvuldig vinden van de Romeinen dat ze bij de zekerstelling van hun bewind over Latijnse volkeren en over Privernum er niet aan dachten om hier en daar een vesting te bouwen teneinde hen onder de duim te kunnen houden; temeer daar er in Florence een door deze deskundigen gaarne gebezigd gezegde bestaat, dat Pisa en soortgelijke steden met vestingen onder controle gehouden moeten worden.

Inderdaad, als de Romeinen van hetzelfde kaliber als onze deskundigen waren geweest, dan hadden zij er ongetwijfeld aan gedacht om die te bouwen; maar omdat ze qua kundigheid, inzicht en gevechtskracht van een heel ander kaliber waren, bouwden ze die niet.

Niccolò Machiavelli [P1, II-24]



[E1] Ingediend werden 106 (!) amendementen op de onzalige voorstellen van de Juridische Commissie.

[E2] Het resultaat van de stemming in het Europese Parlement.

[E3] Overzicht van websites van Europese instanties.

[E4] Het laatste nieuws, in het Duits en in het Engels.





(terug naar de Microbizz index pagina)